Per 1 januari 2024 telt Frankrijk 68,4 miljoen inwoners, waarvan de 75-plussers 10,4 % van de bevolking uitmaken. Achter deze verhouding schuilt een fijnere demografische vraag: hoeveel Fransen bereiken daadwerkelijk de leeftijd van 80 jaar, en vooral, welke mechanismen verklaren de recente versnelling van het aantal zeer ouderen?
Cohorteffect versus levensverwachting: wat de 80-plussers echt aandrijft
We observeren vaak een verwarring in de analyses voor het grote publiek. De stijging van het aantal 80-jarigen en ouder wordt toegeschreven aan de verlenging van de levensverwachting. De demografische realiteit is genuanceerder.
Zie ook : Alles wat je moet weten over de verhoging van de kinderbijslag op 14 jaar: uitleg en voorwaarden
De winsten in levensverwachting bij de geboorte zijn sinds het einde van de jaren 2010 sterk vertraagd, met duidelijke schommelingen als gevolg van Covid-19. De groei van het aantal zeer ouderen berust vandaag de dag voornamelijk op een cohorteffect: de talrijke babyboomgeneraties (geboren na 1945) komen in de leeftijdsgroepen van 75-84 jaar.
De projecties van het Haut-Commissariat au Plan illustreren de omvang van het fenomeen: het aantal Fransen van 75 tot 84 jaar zal van 4,1 miljoen in 2020 naar 6,1 miljoen in 2030 stijgen, wat een toename van 50 % betekent. In het volgende decennium zullen de 85-plussers een groei van meer dan 50 % ervaren. Weten welk percentage van de Fransen 80 jaar wordt vereist het onderscheiden van dit demografische volume-effect van de werkelijke gezondheidsvoordelen.
Zie ook : De geheimen van stoomkoken: voordelen, tips en onmisbare recepten
Met andere woorden, zelfs als de levensverwachting zou stagneren, zou het absolute aantal mensen dat 80 jaar bereikt, nog steeds gedurende twee decennia blijven stijgen, aangedreven door de uitzonderlijke grootte van de cohorten geboren tussen 1945 en 1970.
Kans om 80 jaar te worden volgens generaties: INED-projecties
De sterftetabellen per generatie bieden een fijnere lezing dan eenvoudige dwarsdoorsnede-statistieken. Volgens het onderzoek van het INED, de kans om 80 jaar te worden neemt aanzienlijk toe voor de generaties geboren na 1970. De duurzame daling van de cardiovasculaire mortaliteit sinds de jaren 1990 is de belangrijkste motor achter deze winst.
Voor de generaties geboren rond 2000 schatten de demografen van het INED dat een duidelijke meerderheid minstens hun 80e verjaardag zou kunnen vieren als de recente trends zich voortzetten. Deze constatering overstijgt ruimschoots de gangbare observatie dat “meer dan de helft van de babyboomers 80 jaar wordt”.
Drie factoren structureren deze vooruitgang:
- De massale vermindering van de cardiovasculaire mortaliteit na 60 jaar, die de doodsoorzaken heeft herverdeeld naar aandoeningen met een langzamere progressie (kanker, neurodegeneratieve ziekten)
- De verbetering van de levensomstandigheden en voeding van de cohorten geboren in de jaren 1960-1980, die profiteren van een betere gezondheidskapitaal bij het ouder worden
- De daling van de vroegtijdige mortaliteit (voor 65 jaar), vooral bij mannen, die het historische verschil tussen de geslachten wat betreft levensduur vermindert
We merken echter op dat deze projecties zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de trends uit het verleden zich voortzetten. Een belangrijke gezondheidscrisis of een verslechtering van de levensomstandigheden zou de koers kunnen beïnvloeden.
Leeftijdsstructuur in Frankrijk: de 80-jarigen en ouder in de demografische tabel
Per 1 januari 2024 vertegenwoordigt het aandeel van de 60-plussers 27,7 % van de bevolking, tegenover 19,6 % in 1994. De 75-plussers maken 10,4 % uit, een stijging van 1,6 procentpunt sinds 2010. Volgens de schattingen van het Insee, zou het aandeel van de 75-plussers in 2050 16,4 % moeten bereiken.
Het aandeel van de 65-jarigen en ouder is sinds 2004 met 5,3 procentpunt gestegen, terwijl dat van de 75-plussers in dezelfde periode met 2,6 procentpunt is toegenomen. Daarentegen is het percentage van de onder de 20-jarigen met 2,1 procentpunt gedaald. Eind 2024 vertegenwoordigen de 65-jarigen en ouder 21,8 % van de bevolking, tegenover 16,3 % in 2005.
Afhankelijkheidsratio en Europese vergelijking
De afhankelijkheidsratio (de verhouding tussen de bevolking van 65 jaar en ouder en de werkende bevolking) kent een sterke verwachte stijging tot 2050. Frankrijk bevindt zich in een minder uitgesproken situatie dan sommige Europese buren, maar de omslag is ingezet.
Het aandeel van de 60-plussers is nu 4,4 procentpunt hoger dan dat van de onder de 20-jarigen. Deze kruising van de curves, die begin jaren 2010 plaatsvond, is een structurele marker van de vergrijzing van bovenaf.
Verschil tussen mannen en vrouwen bij de drempel van 80 jaar
De levensverwachting op 65-jarige leeftijd neemt voor beide geslachten toe, maar het historische verschil tussen mannen en vrouwen vermindert. Vrouwen behouden een significante voorsprong op het gebied van levensduur, wat hun oververtegenwoordiging in de populatie van 80-jarigen en ouder verklaart.
De vermindering van het verschil komt voornamelijk door de afname van de mannelijke oversterfte als gevolg van roken en risicovol gedrag, een fenomeen dat goed gedocumenteerd is door de analyses van de DREES en het Insee. De generaties mannen geboren na 1950 vertonen een aanzienlijk verbeterd sterfteprofiel in vergelijking met hun voorgangers.
Voor vrouwen wordt de situatie complexer: de toename van tabaksgerelateerde kankers in de vrouwelijke generaties geboren na 1945 zou de toekomstige winsten in levensverwachting kunnen afremmen. We zien al een vertraging van de vooruitgang voor vrouwen van 65 tot 80 jaar.
Daling van de geboortecijfers en druk op de leeftijdspiramide
De vergrijzing kan niet alleen worden verklaard door de bovenkant van de piramide. De voortdurende daling van de geboortecijfers sinds het midden van de jaren 2010 versterkt het onevenwicht. Minder geboorten betekent een smallere basis van de piramide, wat het relatieve gewicht van de 80-jarigen in de totale bevolking mechanisch vergroot.
De twee dynamieken, verlenging van het leven en daling van de geboortecijfers, versterken elkaar wederzijds. Het Haut-Commissariat au Plan spreekt van “verreikende, onvermijdelijke” gevolgen en pleit voor een beleid van demografische vitaliteit om de schok te verzachten.
Frankrijk bevindt zich in een demografisch venster waarin het percentage mensen dat 80 jaar wordt mechanisch zal toenemen gedurende ten minste twee decennia, ongeacht enige verandering in de levensverwachting. De afwegingen op het gebied van openbare financiën, zorg voor verlies van autonomie en pensioenen moeten deze rekenkundige zekerheid in overweging nemen.